Columnaris Ziekte 1/2

Columnaris Ziekte nader bekeken


Dit artikel werd geschreven door Dougall Stewart BSc (Hons)

Introductie
Columnaris ziekte is een probleem met een lange en vaak verwarrende historie. Wat volgt is globaal ingedeeld in drie hoofdsecties. Als eerste wordt 'klassieke columnaris' kort uitgelegd (zie bron 1 voor meer informatie over columnaris ziekte en bron 2 voor informatie over de Flavobacteriaceae). Als tweede worden recente ontwikkelingen, met specifieke betrekking op tropische vissen, behandeld. Tenslotte wordt uiteengezet wat dit alles betekent voor de discus hobbyist, met een echt voorbeeld en mogelijke behandelingen.

Klassieke columnaris
Columnaris ziekte is een bacteriële infectie bij zoetwater vissen. Het is de op een na hoogste doodsoorzaak van meervallen geteeld in de USA (bron 3), en het is algemeen geaccepteerd dat de meeste soorten vis vatbaar zijn voor columnaris ziekte (bron 4). De veroorzaker van columnaris ziekte is de Gram-negatieve langgerekte bacterie Flexibacter columnare (ex Herbert Spencer Davis 1922) Bernardet en Grimont 1989. Synoniemen: Bacillus columnaris, Chondrococcus columnaris, Cytophaga columnaris, Flexibacter columnaris. Het wordt vaak aangeduid als vinrot, ‘guppy ziekte’, bekschimmel, ‘de valse neonziekte’, slijmziekte of zadelrug-ziekte (bron 3 en 4) ("fin rot", "cotton wool disease", "cotton mouth disease", of "saddleback disease" in het engels)

(Noot van de vertaler: Gram-negatief is een aanduiding voor een bepaalde groep bacteriën die na Gram's methode van kleuren, niet verkleurd zijn of ontkleurd worden door alcohol, zij kunnen wel verkleuren door de behandeling met fuchsine. Het zijn veelal bacteriën met een celwand bestaande uit een dunne laag peptidoglycan, bedekt door een membraan van lipoproteine en lipopolysaccharide dat endotoxinen bevat. Die celwand verschillende eigenschappen, zoals o.a. de gevoeligheid voor antibiotica.)

Besmetting volgt vaak na stress vanuit de omgeving en klinische symptomen kunnen geelbruine of witte wonden op de kieuwen, huid of vinnen zijn. De bacteriën zetten zich vast op de vis alwaar ze eiwitten en kraakbeen oplossende enzymen uitscheiden. Er wordt aangenomen dat de belangrijkste plaats van aanhechting de kieuwen is. De bacteriën hechten zich vast aan de kieuwen waar ze zich vervolgens vermenigvuldigen en tenslotte bedekken en vernietigen ze het hele kieuwfilament. Als er niet wordt behandeld kan er ernstige schade optreden wat uiteindelijk zal leiden tot de dood van de vis (bron 3).

In de vroege stadia van de besmetting kunnen de wonden alleen maar minder glanzend lijken dan de omliggende schubben. Vergevorderde besmettingsplekken zijn veelal rond of ovaal van vorm en kunnen als ze niet worden behandeld leiden tot open zweren. Bij sommige vissen kan de besmetting eruit zien als een bleke band om het lichaam van de vis, vandaar de naam zadelrug-ziekte (bron 3).

Recente ontwikkeling in onze inzichten met betrekking tot Flavobacterium columnare.

Voor 1998 werd het meeste aandacht in gepubliceerd werk besteed aan columnaris ziekte bij kweekvissen uit gematigde temperaturen. In 1998 waren Decostere, Haesebrouck et al. (bron 4, 5, 6 en 7) de eersten die dit probleem openbaar rechtzetten door het isoleren en bestuderen van Flavobacterium columnare direct bij tropische aquariumvissen. De vissoorten die zij onderzochten waren black mollies (Poecilia sphenops), platy's (Xiphophorus maculatus), guppies (Poecilia reticulata) en kardinaaltetra's (Cheirodon axelrodi).

Decostere et al. (bron 5) isoleerden vier typen F. columnare. Elk van deze typen werd vergeleken met het F. columnare referentietype, NCMB 2248, en met de 5 typen F. columnare die eerder geïsoleerd waren uit vissen bij gematigde temperaturen. Hoewel er overeenkomsten waren, bijv. dat het allemaal Gramnegatieve flexibele langgerekte bacteriën waren met een lengte tussen de 0.2-0.5 en 5-8 micrometer en dat ze allen een optimale vermenigvuldigingstemperatuur hadden tussen de 25 en de 30 graden Celsius, waren er ook significante verschillen tussen de verschillende typen.

Belangrijk was dat de tropische varianten bleven groeien bij een temperatuur van 37 graden. Zij vertoonden een opmerkelijk verschil in hun vermogen tot besmetting en geen enkele was in staat in-vitro te groeien in een oplossing van 1% NaCl (zout). In aquaria waar sterfgevallen plaatsvonden varieerde de levensduur na besmetting tussen de 8 uur en 6 dagen. Ook werd opgemerkt dat de bacteriën in staat waren de bloedsomloop binnen te dringen en septicaemia te veroorzaken.

(Noot van de vertaler: Septicaemia is een type bloedvergiftiging dat leidt tot rillingen, koorts, zwakheid en de aantasting van diverse vitale organen zoals nieren, longen (bij vissen natuurlijk niet) en andere)

De 4 typen die geïsoleerd werden zijn hier opgenoemd in volgorde van besmettingsvermogen:
 
  1. 1. AJS1 werd geïsoleerd uit een vis met een verbleekte huid vol zweren uit een aquarium waarin dagelijks sterfgevallen voorkwamen.
  2. 2. AJS2 werd geïsoleerd uit een verkleurde vis, met tekenen van vinrot vooral in de omgeving van de staartvin. Verder waren er regelmatig sterfgevallen in dit aquarium.
  3. 3. AJS3 werd geïsoleerd uit een vis die kleine witte plekken vertoonde rondom de mond en kieuwdeksels en uit aquaria waarin geen significante sterfte optrad.
  4. 4. AJS4 werd geïsoleerd uit een verkleurde vis met bleke vlekjes op de huid en de vinnen, voornamelijk bij de staartvin en wederom uit een aquarium waarin geen significante sterfte optrad.

Bij vissen die geïnfecteerd waren met F. columnare, omvatte het verloop van de zichtbare symptomen lichte zwellingen op de plaats van infectie (infectie werd bereikt door injectie in de spiermassa of door regulier contact), die vervolgens een witte c.q. bleke vlek ontwikkelden. Tijdens het vorderen van de ziekte, in de meest agressieve typen, gingen de vissen aan het wateroppervlak zwemmen. Kort voor het overlijden verloren de vissen hun vermogen aan het oppervlak te blijven en lagen bewegingsloos op hun zij op de bodem van het aquarium. AJS1 was de meest agressieve variant waarbij acute sterfte 10 uur na de infectie plaatsvond.

Verdere studies op tropische columnaris ziekte (bron 5 en 7) geven aan dat de ontwikkeling, het verloop en uiteindelijk het ziekmakend vermogen in belangrijke mate afhangt van het vermogen van F. columnaris om aan het kieuwoppervlak te hechten. AJS1 heeft een groot hechtend vermogen en AJS4 een juist een laag aanhechtend vermogen. Daardoor, omdat AJS1 het meest ziekmakend en dodelijk is, zijn het mechanisme en de omstandigheden die hechting bevorderen van groot belang.

Factoren die de kieuwhechtende capaciteit van F. columnare beïnvloeden zijn o.a.: temperatuur, overbezetting, extreme organische belasting, ionensamenstelling van het water, extreme of slechte behandeling en langzame waterbeweging. De mechanismen die zijn voorgesteld om deze afhankelijkheden te verklaren worden nog niet geheel begrepen. Een aantal suggesties zijn:
 
  • * De langzame waterbeweging stelt de bacteriën in staat om de stroming te weerstaan, en leidt tot ophoping en slechts langzame vervanging van de slijmhuidcellen (het epithelium); zo worden de bacteriën in staat gesteld op een plaats te blijven waar een hoge concentratie voedingsstoffen aanwezig is die effectief opgenomen kunnen worden door slijmhuid lokalisatie van afbrekende enzymen.
  • * Ionensamenstelling van het water beïnvloedt de adhesie. Mg2+ en Ca2+ spelen een rol in adhesie door de oppervlaktepotentiaal te verlagen en afstotende krachten te leveren.
  • * Hoge concentratie nitriet en organisch materiaal verhogen de adhesie. Het onderliggende mechanisme met nitriet is niet bekend en het wordt aangenomen dat hoge concentraties organisch materiaal leiden tot afval dat zich hecht aan de slijmlaag wat resulteert in een ideale plaats voor de bacteriën om aan te vallen.
  • * Met betrekking tot het celbindende mechanisme tussen de kieuwen en de cellen is een ingebouwde capsule van lectine-achtige koolwaterstofverbinding voorgesteld (bron 6).

Columnaris en de gevolgen voor de discus hobbyist

Er is geen twijfel dat columnaris ziekte in praktisch alle aquarium omgevingen. Het kan aanwezig zijn zelfs al zijn er geen duidelijke uitwendige tekenen. Als uitwendige symptomen aanwezig zijn kunnen ze de vorm hebben van: geelbruine wonden, pluizige 'schimmel' plekken, de vis kan alleen maar saai of donker lijken, of de vis kan kleine witte plekken op z'n vinnen of lichaam hebben. Behalve deze uitwendige symptomen van infectie moet erop gewezen worden dat een studie uitwees dat in 40% van alle vastgestelde besmettingen met columnaris ook de interne organen waren aangetast (zie bron 3 voor referenties).

Stress is een belangrijke factor in columnaris ziekte en kan ontstaan door een, of door een combinatie van de volgende factoren, te weten: lage zuurstof waarden, hoge nitriet waarden, relatief hoge (of te lage) water temperatuur, ruwe behandeling, mechanische beschadiging, overbezetting, water van de verkeerde hardheid, etc (zie bronnen 8 en 9 voor meer details over stress, vissen, hun behandeling en gezondheid van vissen).

Bij discussen, net als bij andere tropische vissen komen veel van deze stressfactoren voor tijdens het vangen, verpakken, transporteren en de daaropvolgende herintroductie in een nieuw aquarium. Het gesloten, circulerende systeem van een aquarium is een ideale habitat voor columnaris om zich te verspreiden en te resulteren in hoge sterftecijfers. Bovendien is het voor discus niet ongewoon om gehouden te worden in overbevolkte aquaria met onjuiste waterparameters, of om in aquaria geplaatst te worden met nog niet voldoende werkende filters.

Columnaris vaststellen
Voor de discus hobbyist kunnen de externe symptomen van columnaris met het blote oog erg lijken op de symptomen van een heel scala aan andere parasieten. Het is onwaarschijnlijk dat de gemiddelde hobbyist de benodigde uitrusting, tijd, ervaring en toegang tot de medicijnen heeft die nodig zijn om verschillende typen F. columnaris te kunnen identificeren. Maar als ze dat doen stel ik voor dat ze beginnen met bronnen 4, 5, 6, en 7 en de originele methoden gebruiken die door de auteurs wordt voorgesteld als handleiding. Algemene identificatie van F. columnare is echter wel zeker mogelijk met een redelijke microscoop, een sterke lens, de benodigde accessoires en vergelijkingsmateriaal zoals dia's, plaatjes of video.

In plaats van informatie te herhalen die algemeen beschikbaar is, stel ik voor dat u als u geen ervaring hebt met het gebruik van microscopen en de algemene identificatie van F. columnare dat u een bezoek brengt aan de DPH Articles Page (http://www.dph.nl/sub-article/article.shtml). Daar kunt u een collectie van goede informatie, plaatjes en video’s vinden.

NB. Ik ontmoet vaak mensen die klagen dat microscopen en dierenartsen duur zijn en tijdverspilling in het geval van tropische vis. Mijn ervaring is dat een adequate microscoop set minder kost dan een redelijk paar discussen (in elk geval in Engeland) en met een beetje oefening wordt dat een fenomenaal diagnostisch apparaat, dat kan helpen bij het overleven van uw complete visbezetting.

Ten tweede als iemand de moeite neemt om zieke vis mee te nemen naar een dierenarts cq. aquarium specialist die de ervaring en uitrusting heeft om specifieke ziekmakende bacteriën te identificeren, kan dat ook minder kosten dan een kweekstel. Wees voorbereid om de arts te vragen of ze de benodigde apparatuur hebben die nodig is om accurate identificatie te geven. Hierdoor vallen waarschijnlijk uw plaatselijke honden en katten dierenartsen af (tenzij u erg veel geluk heeft), dus neem dan contact op met uw aquarium vereniging of winkelier, die hebben vaak een lijst met laboratoria die zij gebruiken, ik heb bijvoorbeeld gebruik gemaakt van het ministerie van landbouw, natuurbeheer en visserij (in Engeland) om de juiste specialisten te vinden in verschillende regio's van Engeland voor vrienden en collega's. Onthoud dat uw visbestand misschien wel duizenden guldens waard is, het is niet verstandig om te vertrouwen op giswerk en geluk als u geconfronteerd wordt met een mogelijk agressieve ziekte.

Columnaris voorkomen
De eerste stap in het omgaan met columnaris is te voorkomen dat het optreedt. Om dit te doen is het belangrijk om de hoeveelheid stress waaraan onze vissen worden blootgesteld te minimaliseren, bijvoorbeeld door:
 
  • * Juiste omgang met de vissen, gebruik zachte netten en vang uw vissen voorzichtig om beschadigingen te voorkomen.
  • * Zorg voor voldoende zuurstof in transportzakken en in de aquaria. Zout of andere middelen kunnen worden toegevoegd om het effect van het transport te minimaliseren.
  • * Let op een voldoende lange periode voor het stabiliseren van nieuwe aquaria. Samen met regelmatige gedeeltelijke waterverversingen aangepast aan de visbezetting en de hoeveelheid voer die wordt verstrekt.
  • * Voorkom overbezetting of onjuiste hardheid of pH voor discus.
  • * Als u nieuwe vis krijgt, accepteer dan dat ze net een reis hebben ondergaan waardoor ze waarschijnlijk onder enorme stress hebben gestaan. Daardoor is het risico van columnaris besmetting (net als andere infecties) aanmerkelijk hoger dan normaal. Het is te gemakkelijk om de kweker of handelaar te beschuldigen als de vissen slecht aankomen en een columnaris epidemie bijna gelijk uitbreekt als de vissen de nieuwe bak ingaan. In het algemeen zullen kwekers en handelaren elke mogelijke voorbereiding treffen om te zorgen dat de vissen goed vervoerd worden, maar op het moment dat de zending vertrekt kan er nog veel gebeuren, van plotselinge pH dalingen, toename van kooldioxide en afname van de hoeveelheid zuurstof, afkoelen van het water tot aan dozen die door de lucht worden gegooid of van grote hoogten worden laten vallen.

Hopelijk geeft het bovenstaande aan hoe belangrijk het is om nieuwe vis correct in quarantaine te houden en om maatregelen te nemen om de populatie toename van ecto- en endoparasieten, die ontstaan kunnen zijn tijdens het transport, te reduceren. Met dit in het achterhoofd wil ik graag uw aandacht vestigen op een aantal punten met betrekking tot de quarantaine van discus.
 
  • * Een quarantaine aquarium is niet per definitie een ziekenhuis aquarium (maar het kan er wel een worden)
  • * Er moet een goed draaiend filter en voorbereid water aanwezig zijn voordat de nieuwe vis erin gaat. Het water in het quarantaine aquarium moet overeen komen met het water waarin de discussen uiteindelijk zullen worden gehouden.
  • * Het bijhouden van observaties, zoals temperatuur, pH, GH, KH, gedragingen, uiterlijk, of de vissen eten, het uiterlijk van de ontlasting, etc. is noodzakelijk bij het voorkomen en behandelen van problemen. Vergeet niet dat gedurende de quarantaine periode je niet alleen observaties maakt van zichtbare ziekteverschijnselen, maar ook dat je oplet op tekenen van stress, het meest voorkomende voorafgaande aan ziekte uitbraken.
  • * Veel verschillende quarantaineperioden zijn voorgesteld, van 1 week tot 6 weken. Volgens mij is het minimum voor discus 4 weken, maar het beste 6 weken.
  • * Als voor een quarantaine periode van 6 weken is gekozen zet dan tussen week 4 en 5 een discus uit het hoofdaquarium bij in de quarantaine bak, voor het geval dat de nieuwe discussen alleen dragers zijn van tot dan toe niet geïdentificeerde ziekten, etc.

Columnaris besmetting, een voorbeeld
Hoewel de beste 'remedie' voor columnaris voorkoming is, is F. columnare zo'n algemeen voorkomend organisme dat er een grote kans bestaat dat op een gegeven moment tijdens onze visverzorgende levens, onze vissen zullen leiden aan een uitbraak ervan. Het nu volgende voorbeeld is gebaseerd op een echt voorgekomen uitbraak en de tekst werd geleverd door Davis Gailitis.

"Op een dag keek ik in mijn aquarium en zag dat een van mijn discussen er anders uitzag... Ze had een vlek op haar linkerzijde net onder het begin van haar rugvin. Het zag eruit alsof een schub een beetje omhoog was gekomen. Achteraf weet ik dat ik beter had moeten kijken. Ik keek even vluchtig en naam aan dat dat het was. Ik lette er verder niet op, behalve dat ik later die dag nog eens keek."

"Het bleef hetzelfde voor een aantal dagen en ik was niet erg ongerust."

"Op de vierde dag zag ik dat de schub los was geraakt en hij leek nu op een klein puistje, helemaal wil, ongeveer 3 mm in doorsnee en ongeveer dezelfde afstand uitstekend van haar lichaam."

"De volgende morgen keek ik naar haar van opzij toen ik plotseling in haar slijmhuid een witte doorzichtige waas zag, rond van vorm, ongeveer ter grootte van een kwartje."

"Later die avond was de wittige cirkel al gegroeid tot ongeveer de grootte van een gulden. Tot nu toe had mijn vis zich normaal gedragen en at mee met de rest. Deze avond zat ze achter in de bak, naar een hoek te kijken en werd steeds donkerder."

"Er volgde een discussie met Fred Goodall en verder onderzoek, een kuur van een aantal dagen werd uitgevoerd met als resultaat... Ze is er helemaal bovenop, heeft een partner gevonden en zet om de vier dagen eieren af!"

Volgens mijn ervaringen komt Davis z'n voorbeeld erg algemeen voor. Het is belangrijk te weten dat dit slechts een manifestatie van columnaris is. In veel gevallen is bekend dat columnaris in enkele weken effectief enige honderden discussen doodde, met de eerste sterfgevallen binnen een paar uur na het transport naar de handelaren.

Mocht u ongelukkig genoeg zijn om columnaris ziekte mee te maken, dan moet de ziekte zo snel als mogelijk is onder controle worden gebracht.

"De auteur is het niet eens met de temperatuursverhoging in het hiernavolgende voorbeeld, maar het geeft wel aan hoe een goed toegepaste zout behandeling de ziekte onder de knie kan krijgen zelfs in zulke nadelige omstandigheden. Het is niet aan te raden om zelf ook de temperatuur te verhogen, want daarmee worden de omstandigheden voor de bacteriën beter"

In Davis z'n voorbeeld was de behandeling die genoemd werd een serie van zoutbaden, tezamen met een temperatuurverhoging tot 35 graden Celsius. Grote dagelijkse waterverversingen met vers, voorbehandeld water en onberispelijke aquariumhygiëne. Hieronder is een lijst met methoden die ik heb gebruikt en die bij mij hebben gewerkt en bij anderen die ik heb bezocht. Als u ervoor kiest de voorbeelden te gebruiken, doe dat met grote voorzichtigheid en onthoud dan dat de moeilijke taak op u rust om beslissingen te nemen m.b.t. tot de juiste behandeling en de huidige conditie en staat van uw vissen en aquarium. Als u het niet zeker weet, u bent nerveus of heeft hulp nodig, vraag het dan alstublieft of zoek hulp bij een professional.