26-07-10

CO2 in het aquarium

Geschreven door bert Engbers en Rob Charite

CO2 in het aquarium

Geschreven door bert Engbers en Rob Charite

Co2 is de wetenschappelijke formule voor kooldioxide en is een verbinding tussen de elementen koolstof (C) en zuurstof (O). Koolstof en zuurstof zijn 2 van de belangrijkste bouwstoffen voor levende organismen.

Wat is nu de betekenis van CO2 voor het aquarium. Heel simpel gezegd komt het hierop neer:

CO2 wordt door de waterplanten opgenomen en afgebroken. De koolstof dient als bouwstof voor hun eigen groei. De zuurstof wordt teruggegeven aan het water, wat dus weer bevorderlijk is voor de andere in het water levende organismen die afhankelijk zijn van zuurstof. Dit gebeurt natuurlijk alleen maar onder invloed van licht wat we fotosynthese noemen. Wanneer het licht uit is stopt dit proces en verbruiken planten zelf zuurstof en geven ze ook CO2 af.

CO2 dient ook als bouwsteen voor de biomassa (bacteriën) in het biologisch filter.

Om nu te zorgen voor een optimaal CO2-gehalte in het aquariumwater wordt vaak CO2-bemesting toegepast. Een bijkomend effect van CO2-bemesting is dat de pH van het aquariumwater zal dalen, omdat kooldioxide met het water een verbinding aangaat, waarbij een zwak zuur ontstaat, nl: H2CO3. Beter bekent onder de naam koolzuur.

Maar zoals bij alles:
Teveel van het goede (CO2 is goed oplosbaar in water) kan ook nadelig werken en kan het zelfs giftig worden. Dus waakzaamheid is noodzakelijk!!
Wat als er geen CO2-bemesting wordt toegepast en er maar weinig CO2 opgelost is in het water.
De planten gaan dan de aanwezige carbonaat- en bicarbonaationen gebruiken om aan de noodzakelijke koolstof te komen.
Carbonaat- en bicarbonaationen zijn aanwezig in het water en in de bodem.
Nadeel hiervan is dat de carbonaathardheid (KH) van het water verminderd.
De carbonaathardheid zorgt echter voor het bufferend vermogen van het water.
Wanneer dus de KH van het aquariumwater zal verminderen, kan dit betekenen dat de pH van het aquariumwater minder stabiel wordt, met alle nadelige gevolgen van dien.

Het is dus een goede zaak om het CO2-gehalte in het aquariumwater vaak te meten en op een redelijk peil te houden. Dit kan dus met CO2-bemesting. Andere leveranciers van CO2 zijn de vissen en de planten gedurende de nacht. Ook een biologisch filter levert CO2 aan het water. Bij de afbraak van de geproduceerde afvalstoffen in het aquariumwater wordt veel CO2 gevormd.
Dus een goed functionerend biologisch filter is een must voor elke aquarium liefhebber.

Welk CO2-gehalte is nu het beste voor een beplant aquarium.
Onderstaande tabel geeft hierop een duidelijk beeld.

Nu zou je dus kunnen zeggen dat dit constanten zijn, maar dat zijn het dus niet. Deze "cijfers" zijn constant aan invloed onderhevig. Zoals al eerder gezegd door zouten, maar ook door zuren en licht.

Neem als voorbeeld een gemiddelde beplante bak met precies genoeg vissen en het water een KH-waarde van 4,0 dH zonder toevoeging van CO2. Daar er geen CO2 toegevoegd wordt en er overdag toch CO2 door de planten verbruikt wordt, zal de pH van het water stijgen. De zouten (carbonaten en bicarbonaten) houden dit alles onder controle (buffercapaciteit).

In de tabel kun je zien, dat bij een KH van 4 dH en een pH van 7,0 er 11,8 mg/l CO2 opgelost is.
Juist die pH-waarde is beïnvloedbaar door CO2 toevoeging. Nu zal iedereen zeggen : Dat is toch ideaal!! Nu mooi niet!!

Voor een "normale" Hollandse bak misschien, omdat daar meestal vissen en planten inzitten, die uit hele andere omgevingen komen, waar fluctuaties normaal zijn. Maar in onze discus bakken moeten we dat zien te vermijden. De waterwaarden in de Amazone veranderen niet zoveel in een jaar. Hooguit een klein verschil door het regenseizoen.

Velen onder ons vinden het normaal om een CO2-installatie aan te sluiten en die dag en nacht te laten draaien. Dit is zo verschrikkelijk fout!! Tijdens de nacht wordt geen CO2 verbruikt, maar wel aangemaakt door de vissen en planten. Hierdoor kan de pH drastisch veranderen.

Hoe nu CO2 te gebruiken??

Het simpelste en veiligste is een installatie met alle toeters en bellen, kortom het standaard CO2 spul plus een pH-meter en een magneetventiel voor de CO2-dosering. Op die manier veranderd er nagenoeg niks. Je pH wordt gecheckt en zo mogelijk aangepast daar waar het nodig is. Dit is trouwens gelijk de meest dure optie! Maar goed, we spenderen wel een vermogen aan de discus, maar beknibbelen op zijn woning en omgeving. Vergeet nooit dat, als je éénmaal aan discussen begint in een beplante bak, dit een lange termijn relatie is!

Als laatste!!

Als je aan een beplant discusaquarium begint?
Denk dan goed na of je wel een CO2-installatie nodig hebt.
Gebruik hiervoor de bovenstaande tabel:
Als je tussen de 10 mg/l en de 30 mg/l zit, kan het niet meer fout gaan!!
Gebruik CO2 niet als een manier om je water flink zuurder te maken, dat gaat geheid fout!!
Zie het meer als een bemesting voor je planten met als voordeel een milde pH daling.

En nu echt als laatste:

Hoe lager de KH, des te beter is het CO2 te gebruiken met een restrictie!!

Ga op safe. Probeer de KH-waarde boven de 4 dH te houden.

Bert Engbers en Rob Charite.